Fyrstu ár rafmagnsbílsins
Það er gaman að sjá hvernig sagan endurtekur sig. Þegar bifreiðir voru fyrst að komast á sjónarsviðið þá voru menn að þreifa sig áfram með aðallega þrenns konar tækni við að knýja þær áfram, gufuvélar, brunahreyfla (bensín og díselvélar) og rafmagnsmótora. Í dag stöndum við á afar keimlíkum tímamótum þar sem valið stendur þó á milli nokkuð fjölbreyttari orkugjafa, svosem vetnis, alkohóls, metans og rafmagns.
Undanfarin ár hefur rafmagnsbíllinn verið kynntur sem einn af þessum kostum framtíðarinnar. Jarðefnaeldsneyti á borð við olíu er þverrandi auðlind og mengun af nýtingu þeirra er sífellt meira vandamál. Vísindamenn, uppfinningamenn og bílaframleiðendur leggja nótt við dag til að þróa farkosti sem geta leyst vanda fortíðarinnar og ekið okkur inn í framtíðina.
Þótt svo brunahreyfilsbílar hafi verið nánast einráðir á bílamarkaðinum þá er það engu að síður staðreynd að rafmagnsbíllinn kom á sjónarsviðið nokkuð á undan brunahreyfilsbílnum og var mun vinsælli fyrstu árin. Breski vísindamaðurinn Michael Faraday lýsti því árið 1821 hvernig breyta mætti raforku í hreyfiorku. Fljótlega eftir það fóru menn að prófa sig áfram með rafknúin farartæki. Tilraunafarartækin voru af öllum stærðum og gerðum eða allt frá litlum módelum upp í lestir.
Talið er að fyrsti rafknúni bíllinn hafi ekið um götur þessarar jarðar, nánar tiltekið götur Skotlands, einhvern tímann á árabilinu 1832 til 1839. Nákvæmt ártal er ekki vitað. Það var skoski kaupsýslumaðurinn Robert Anderson sem setti saman grófgerðan rafmagnsknúinn vagn. Rafhlaðan var ekki endurhlaðanleg enda slíkar rafhlöður ekki til ennþá. Fleiri uppfinningamenn voru reyndar um svipað leyti að þreifa sig áfram með álíka lausnir og því er erfitt að eigna einhverjum einum manni heiðurinn af uppfinningunni, þótt svo nafn Roberts Andersons sé þar oft nefnt.
Blýsýru- og Alkaline rafhlöður koma til sögunnar
Bylting varð í þróun rafhlaða þegar franski eðlisfræðingurinn Gaston Planté fann upp endurhlaðanlega blýsýrurafgeyminn árið 1859. Það að geta hlaðið rafhlöður oftar en einu sinni átti eftir að koma skriði á framleiðslu rafmagnsbílanna. Thomas Edison fann upp mjög hentugar Alkaline rafhlöður sem voru með áfyllingartappa. Þegar þær voru farnar að dofna var Alkaline lausninni einfaldlega hellt úr, rafhlaðan skoluð og fyllt aftur með Alkaline.
Rafmagnsbílar voru samt lengi á þróunarstigi og það var ekki fyrr en undir lok nítjándu aldar, eða í kringum 1890, sem rafmagnsbílar í þeirri mynd sem við þekkjum þá í dag komust í eiginlega framleiðslu. Bandaríkjamanninum William Morrison er oft eignaður sá heiður að hafa framleitt fyrsta nothæfa rafmagnsbílinn árið 1891, enda þótt margir hafi staðið í slíkum smíðum á sama tímabili.
Kappakstur rafmagns- og brunahreyfilsbíla
Um svipað leyti var þróun brunahreyfilsbílanna (bensín- og díselbíla) einnig í fullum gangi. Þeir höfðu þó marga ókosti sem rafmagnsbíllinn hafði ekki, svosem mikinn titring, hávaða og reyk frá vélunum auk þess sem gírskiptingarnar voru mjög stirðar og erfiðar. Rafmagnsmótorinn var næstum hljóðlaus, laus við titring, mengun frá honum var engin og engin þörf var fyrir gírskiptingar. Það þótti ekki síst óaðlaðandi við brunahreyfilsbílana að snúa þurfti þá í gang með sveif. Þá var startarinn ekki kominn til sögunnar, sem leysti það hvimleiða og oft erfiða verk ekki af hólmi fyrr en talsvert seinna.
Brunahreyfilsbílar tóku þó fljótlega fram úr rafmagnsbílunum, bæði í skilningi þróunar og markaðssóknar. Jarðefnaeldsneytið varð mun ódýrari kostur en rafmagnið þegar menn uppgötvuðu fleiri virkar olíulindir. Frumstæðar, þungar og dýrar rafhlöður hjálpuðu heldur ekki til við þróun rafmagnsbílanna. Drægni rafmagnsbílanna varð mun takmarkaðri því það var mun ódýrara að auka drægni brunahreyfilsbíl með stærri bensíntank heldur en að þróa rafhlöðu með meiri orkurýmd.
Síðasti snúningurinn
Það má kannski teljast kaldhæðnislegt að rafknúið tæki hafi síðan átt stóran þátt í því að gera brunahreyfilsbílana meira aðlaðandi kost en rafmagnsbílana. Þetta tæki var startarinn. Þegar horft er á gömlu góðu þöglu kvikmyndirnar má oft sjá þegar fólk sem er að leggja upp í bílferð þarf að stinga sveif í gegnum gat á grillinu fremst á bílnum og snúa henni nokkra kröftuga hringi. Kannski má telja þetta ágætis líkamsrækt, en eigendur slíkra bíla hafa vafalaust stundum horft öfundaraugum á eigendur rafmagnsbíla sem einfaldlega settust inn í sína bíla og óku af stað. Það hefur án efa þótt ótvíræður kostur í rigningu eða öðrum miður skemmtilegum veðrum.
Framfarir urðu síðan bæði í brunahreyflunum sjálfum og þýðari gírskiptingum en framþróun rafmagnsbílanna staðnaði nánast alveg. Það gerðist ekki síst vegna þess að ekki voru til rafhlöður sem gátu skaffað bílnum orku til lengri ferða en því sem myndi teljast innanbæjarferðir. Á öðrum áratug síðustu aldar voru brunahreyfilsbílar orðnir nánast einráðir á markaðnum.
Framhald síðar…
